Biżuteria patriotyczna w świadomości Polaków

Polski rynek jubilerski wyróżnia się na tle innych biżuterią patriotyczną, która związana jest z naszą tradycją i kulturą narodową. Warto zauważyć, że biżuteria patriotyczna, określana także jako emblematyczna lub żałobna, to unikatowe polskie zjawisko, które nie występuje na taką skalę w żadnym innym kraju. Pojawiła się u schyłku XVIII w. i trwała z przerwami oraz w różnych formach do czasów współczesnych.

Kiedyś wyrażała opór wobec zaborców i niechcianych władz. Wskazywała na postawę obywatelską osoby, która ją nosiła. Największy rozkwit tej biżuterii nastąpił w okresie manifestacji patriotycznych 1861 r., po upadku powstania styczniowego (tzw. czarna biżuteria) oraz w XX wieku po delegalizacji Solidarności. W XIX wieku najpopularniejsze były żeliwne krzyżyki różnej wielkości z datami dziennymi manifestacji. Poza tym noszono inne wyroby biżuterii żałobnej – obrączki, pierścionki, broszki, klamry, spinki do mankietów i krawatów.

Biżuteria w mentalności Polaków

Należy podkreślić, że biżuterię patriotyczną wykonywano zwykle z tanich materiałów, takich jak drewno, żelazo, blacha mosiężna i stalowa, srebro, rzadziej złoto. Tworzywo pokrywano czarną emalią, oksydowano na czarno. Jeśli pojawia się kolor, to w emaliowanych wizerunkach godeł. Do uwypuklenia motywów zdobniczych stosowano macicę perłową lub białą emalię, z kamieni półszlachetnych wybierano agat i onyks. Najczęstsze motywy występujące w biżuterii patriotycznej to: krzyż, kotwica, korona cierniowa, palma męczeńska, herby, kajdany, knuty, więzy, elementy munduru wojskowego, kir, panoplia, a poza tym inskrypcje, np. „Wieczna łza”, „Boże zbaw Polskę”, „Jedność stanowi siłę” oraz dzienne daty manifestacji. Dziś biżuteria patriotyczna traktowana jest nieco inaczej niż sto lat temu, ale wciąż cieszy się zainteresowaniem. – Dla całego rynku jubilerskiego biżuteria patriotyczna to nisza, w której dość dobrze funkcjonuje kilku producentów – mówi Paweł Smoleński, właściciel marki jubilerskiej Opal. – Polacy zainteresowani kupnem tego rodzaju biżuterii związani są przedewszystkim ze środowiskami narodowymi. To osoby, które za pomocą biżuterii manifestują swoje poglądy polityczne – wyjaśnia. W tym segmencie rynku trudno wskazać dominujące trendy – wzornictwo biżuterii patriotycznej jest jedno i, jak podkreślają znawcy, klasyka zawsze zwycięża. – Sprzedaż biżuterii patriotycznej utrzymuje się na stałym poziomie od wielu lat. Nie ma ani spektakularnych wzlotów, ani upadków – wskazuje Paweł Smoleński. – Być może wojna na Ukrainie wpłynie na zmianę tej tendencji, gdyż konflikty zbrojone zawsze wyzwalają falę uczuć narodowych. Na razie jednak trudno wyrokować – dodaje.

Sprzedaż online

Biżuterię patriotyczną można kupić przede wszystkim w internecie. Ze względu na jej specyficzny charakter właściciele tradycyjnych sklepów jubilerskich zazwyczaj nie posiadają jej w swoim asortymencie. Pandemia sprawiła, że biżuteria patriotyczna, za sprawą promocji, stała się popularniejsza i, co ciekawe, często komentowana przez użytkowników sieci. To skłoniło jej producentów do wprowadzenia na rynek nowych kolekcji, które pozwalały na manifestację poglądów politycznych. Szczególnym zainteresowaniem klientów cieszyły się sygnety z orłem w koronie, zawieszki odwołujące się do husarii oraz biżuteria wojskowa, a wśród niej nieśmiertelniki. – Popularność zyskała także biżuteria okazjonalna, można powiedzieć kolekcjonerska, która odwołuje się do 100-lecia Bitwy Warszawskiej czy rocznicy Powstania Warszawskiego – mówi Paweł Smoleński. – Klienci wciąż zainteresowani są kupnem tego rodzaju biżuterii, gdyż ta pozwala im na okazanie swojej dumy narodowej oraz wyzwala w nich uczucia patriotyczne – tłumaczy.

Zakupy, których dokonywali Polacy w sklepach online, świadczą o przywiązaniu naszego narodu do tradycji. Sprzedaż biżuterii patriotycznej pokazuje, że klienci w trudnych dla siebie chwilach zwrócili się ku wartościom. Zamknięcie w domu zmusiło naszych rodaków do refleksji na temat swojego życia i wartości, jakimi w tym życiu się kierują. – Część z nas zrozumiała, że ważna dla nas jest rodzina, wiara i ojczyzna i miało to odzwierciedlenie w zakupach w sklepach jubilerskich – wskazuje Paweł Smoleński. – Klienci postawili na symboliczne przedmioty, które świadczą o przynależności religijnej i narodowej, a także są na tyle wartościowe, że stanowią pewnego rodzaju lokatę na przyszłość – precyzuje. Niewykluczone, że w najbliższym czasie sprzedaż biżuterii patriotycznej wzrośnie za sprawą wojny na Ukrainie, jednak z całą pewnością ten segment rynku jubilerskiego nie może liczyć, że zwielokrotni swoje zyski. – Osoby o ugruntowanych poglądach politycznych decydują się i będą decydować na zakup biżuterii, jednak należy pamiętać, że jest to ugruntowana społeczność, której liczebność nie wzrasta – mówi Paweł Smoleński. – Firmy decydujące się na wprowadzenie do obrotu biżuterii patriotycznej muszą się z tym liczyć – dodaje.

Trudne czasy – trudne decyzje

Biżuteria patriotyczna zyskiwała na popularności zawsze w czasach trudnych dla narodu polskiego. Była manifestem wysyłanym światu, niemym głosem sprzeciwu wobec zawirowań historycznych. Nie można wykluczyć, że w najbliższym czasie znowu zacznie odgrywać tę rolę. Warto więc przyglądać się fenomenowi polskiej biżuterii patriotycznej, gdyż jest ona pewnego rodzaju barometrem polskich uczuć patriotycznych.  Marta Andrzejczak