Sprząc artystę z rzemieślnikiem

Od 17 maja do 18 sierpnia w Muzeum Warszawy można obejrzeć wystawę „Spółdzielnia ORNO. Biżuteria”. Celem ekspozycji jest podsumowanie pięćdziesięcioletniej historii spółdzielni rzemieślniczej oraz jej wyrobów – biżuterii, galanterii, insygniów władzy organów samorządowych i instytucji akademickich.

Słowo orno (łac. zdobię) stanowiło motto spółdzielni, w której każdy mógł być jednocześnie rzemieślnikiem i artystą. Trzon produkcji spółdzielni stanowiła biżuteria artystyczna, głównie srebrna, dekorowana kamieniami jubilerskimi. Na wystawie zaprezentowano ponad 1,6 tys. eksponatów. Jest to pierwsza tak obszerna prezentacja dorobku spółdzielni.

Perspektywa historyczna

Eksponowana na wystawie biżuteria i galanteria dokumentują ponad pół wieku działania OR NO – od pionierskich powojennych początków w zniszczonym mieście, przez okres rozkwitu, popularności i uznania w latach 60. i 70., czas kryzysu lat 80., aż do schyłku po transformacji ustrojowej. Zgromadzone na wystawie przedmioty ilustrują narodziny stylu OR NO i jego przemiany związane z modą, pojawianiem się nowych inspiracji oraz osobowości artystycznych. Wystawa jest przewodnikiem po stylu OR NO i tłumaczy jego źródła. Pokazuje, że upodobanie do określonych form wynikało z natury tworzywa i rzemieślniczego charakteru pracy w warsztacie złotniczym, a także z charakterystycznego dla OR NO procesu projektowania. Specjalnością spółdzielni była biżuteria artystyczna wykonywana w krótkich seriach. Liczba obiektów jednego modelu nie mogła przekroczyć 100 sztuk. W praktyce jednak bywało inaczej. Szczególnie popularne wzory powielane były wielokrotnie, tak więc ich liczba mogła być kilkakrotnie wyższa.

Mott o spółdzieln i

„Sprząc artystę z rzemieślnikiem” to hasło sformułowane przez Romualda Rochackiego, założyciela i kierownika artystycznego OR NO, oddaje kierunek poszukiwań i rozwoju wytwórni. Pracownicy doskonale znali materiały i szkolili się w zakresie technik metaloplastycznych, zasad projektowania oraz historii sztuki. Działalność OR NO trwała pięć dekad. W 2003 r. spółdzielnia została postawiona w stan likwidacji. Jednak już wcześniej jej dorobkiem zainteresowali się naukowcy i muzealnicy. W 1972 r. około 200 obiektów biżuterii i galanterii artystycznej zakupiło Muzeum w Gliwicach. Zjawisko ornowskiej biżuterii opisała prof. Irena Huml, wybitna historyk i krytyk sztuki, w wydanej w 1978 r. książce „Polska sztuka stosowana XX wieku”. Od 2009 r. spuściznę OR NO w postaci obiektów, dokumentacji fotograficznej, projektów i archiwaliów gromadzi Muzeum Warszawy. Zbiory te, uzupełnione przez kolekcję Muzeum w Gliwicach, kolekcję Ireny Huml oraz zbiory prywatne, stały się podstawą wystawy „Spółdzielnia OR NO. Biżuteria”. Kuratorkami wystawy są Agnieszka Dąbrowska i Monika Siwińska z Muzeum Warszawy oraz dr Anna Wiszniewska z Instytutu Sztuki PAN. Zapraszamy! 

Opracowano na podstawie katalogu do wystawy autorstwa Agnieszki Dąbrowskiej, Moniki Siwińskiej oraz dr Anny Wiszniewskiej.